Entradas

Enxeñeria Sen Fronteiras

Boletín Oficial ESFeiro: novembro 2026

CONTIDOS

  • Vida Asociativa
  • Honduras
  • Mozambique
  • Enlaces de interese
  • Recomendación artística-cultural
  • E proximamente …
  • A ESFrase do mes

VIDA ASOCIATIVA

    Este mes foi ben intenso. Queremos destacar, pola súa transversalidade, a participación con até 10 comunicacións no VIII Congreso Internacional de Estudios del desarrollo en Santiago de Compostela, abarcando os distintos programas que temos en marcha, tanto en Galicia (Hackers Sen Fronteiras, Mulleres Bravas, ESF na universidade, o mapeo de iniciativas para o cambio ecosocial dentro de ESF profesional, os bancos de reciclaxe), como nos países de traballo (Mozambique e mesmo participación das socias de Honduras en 4 relatorios). Aquí podes ver as presentacións empregadas e unha reflexión sobre este tipo de congresos.

    No programa de ESF na Universidade, estamos tratando de visibilizarnos nas escolas técnicas, a través das pantallas, faladoiros, materias… Outubro comezou co relatorio Tecnoloxía e enxeñaría para os dereitos humanos noutras realidades, impartido por Sergio na ETSE de Santiago de Compostela. Tamén tivemos un encontro de impulso do Banco de Reciclaxe Electrónica de Ferrol (que conta con 2 novos voluntarios dentro do programa coa UDC). En Compostela, houbo un encontro coa Área TIC da USC no Campus Sur de Santiago para estreitar a colaboración co Banco da ETSE Compostela, no que continuaron as doazóns de equipos (estivemos no podcast Nova Realidade de AXenteDeTeo falando sobre este banco de Compostela, podes escoitalo aquí, a partir do minuto 23, e tamén organizouse un Repair Café na escola para dar a coñecer o banco). No congreso XoveTIC, celebrado en A Coruña o 15 de outubro, presentáronse dous faladoiros: Tecnoloxías de realidade estendida para persoas con discapacidad e From BIM to Virtual Reality: A Fully Open-Source Pipeline for Residential Accessibility Assessment, relacionados coas bolsas que impulsamos coa rede Artigo9Tech. Un curso máis, tivemos unha presentación de ESF para proxecto de aprendizaxe-servizo da materia Xogos Serios no Mestrado de Videoxogos da UDC, na Escola Politécnica de Ferrol. Ademais, está a piques de iniciar a actividade do novo Banco de Reciclaxe Electrónica con Software Libre de Ourense. Mentres non empeza, xa foron para Póboa de Trives uns equipos dende o banco da Coruña. Dende ese banco tamén impulsaron, con Amigas da Terra, Bricolabs e Re-ciclos, un repair café na Tobeira de Oza.

    Co programa Mulleres Bravas (en colaboración con Amigas da Terra), tivemos a visita a Galicia de Dilma, activista hondureña, labrega e parteira. Con ela houbo unha intensa axenda, con visita á Misión Biolóxica de Galicia en Pontevedra, a Milulloa en Palas de Rei. O 3 de outubro realizouse o obradoiro Partera e Maternidade na Casa Xohana Torres, e o 4 de outubro celebrouse a xornada sobre ecofeminismo e decolonialidade. O 5 de outubro tivo lugar tamén un roteiro feminista, e o 19 de outubro participamos no encontro Somos Ponte, encontro de mulleres da terra e do mar, en Pontevedra, impulsado pola CGONGD (onde coincidiu coa compañeira Toña, activista e marisqueira hondureña que participa no programa Galicia Abriga). Ademais, tivo a oportunidade de convivir con 3 mulleres labregas galegas do Sindicato Labrego Galego durante varios días (Horta do Cadaval, Tralalareira e Hortasán). Durante este tempo tivemos a maiores unha campaña en redes sobre manifestacións do extractivismo en Honduras e Galicia. 

    Dentro do programa ESF profesional, deixamos unha crónica de dúas voluntarias que estiveron no Congreso de Educación Social O Xurés, presentando o mapa de iniciativas de cambio social MICELIO. O 9 de outubro tivo lugar un Repair Café en Carballo (onde ademais se está impulsando un incipiente banco de reciclaxe electrónica). O 17 de outubro, no marco do Día da Reparación, celebráronse dous Repair Cafés: un en Pontevedra en colaboración con Amigas da Terra (estreando o novo local cedido polo concello para o novo banco de reciclaxe) e outro en Lourenzá (grazas ao apoio de fondos IRPF da Xunta de Galicia). Relacionada co programa, publicouse a web Calcudome, unha ferramenta libre de cálculo en madeira e bioconstrución que desenvolveu co compañeiro Martín Moreda. O 26 de outubro publicouse unha entrevista con Sandra e Ánxela no Colexio Profesional de Traballo Social. Con REAS Galicia (rede de economía solidaria), fixemos unha formación en liña sobre TIC que coidan.

    En Hackers Sen Fronteiras (programa que temos na FP e ensino secundario), coa boa nova de poder continuar unha nova fase do programa grazas á financiación de Cooperación Galega da Xunta de Galicia, publicouse unha entrevista a compañeira e docente Laura Pérez falando de tecnoloxía para o ben común e o noso grupo de Mulleres Tecnólogas no podcast de Mancomún.

    Ao interno, o 14 de outubro celebrouse en liña a Asemblea Ordinaria Anual de aprobación de contas, e o 31 de outubro tivo lugar na Casa Xohana Torres de Santiago de Compostela o obradoiro Futuro de Enxeñería Sen Fronteiras e a asemblea extraordinaria (Xuntanza de Outono).

HONDURAS

    En Honduras, durante outubro no eixo de traballo de soberanía alimentaria e defensa do territorio, a nosa socia CODDEFFAGOLF estivo a desenvolver a Campaña Semillas: herencia y patrimonio, con vídeos ben bonitos sobre sementes crioulas e a súa importancia para a soberanía alimentaria e a cultura local. Foi dentro do programa finaciado por AECID de sistemas resilientes de produción alimentaria. Tamén houbo un webinar sobre sementes labregas e bancos comunitarios de sementes.  CODDEFFAGOLF tivo unha sesión de rendición de contas a distintos actores de desenvolvemento no municipio de Namasigüe.

    No eixo de dereito á auga, houbo visita dende a embaixada de España en Honduras ao laboratorio de auga do sur de Honduras, laboratorio impulsado coa Mancomunidade NASMAR e a Secretaría de Saúde.

    Ademais, xa coas participantes no Programa de Voluntariado Internacional de Coñecemento doutras Realidades deste ano de volta, aínda tivemos unha emocionante crónica de peche de Alba V.

MOZAMBIQUE

    No programa AquaMoz, en outubro continuouse traballando na formacións dos técnicos das Administracións Rexionais da Augas de Mozambique (ARAS) Sur e Centro de Mozamique para a realización de estudos de inundacións. Neste mes participouse no proceso de deseño do Marco de Associação para o Desenvolvimento Sostenível Espanha-Moçambique 2027-2031 que está a desenvolver a AECID desde Maputo e tamén no VII Congreso Internacional de Estudios del Desarrollo (CIED 2026) cunha comunicación sobre a xestión de eventos extremo en Mozambique. A finais de mes comezou unha visita técnica a Maputo vinculada o fortalecemento instiucional das ARAs Sur e Centro para a análise de inundacións.

ENLACES DE INTERESE

Activismo e persoas

Auga

Consumo responsable

Cooperación e ONGD

Educación

Enerxía e cambio climático

Iniciativas

Investigación para o desenvolvemento 

Mundo

Pobreza e exclusión

Políticas e modelos de desenvolvemento

Soberanía alimentaria e defensa do territorio

Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

Tecnoloxía para o ben común

RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

    Este mes recomendamos a novela gráfica «Las grandes olvidadas», de Titiou Lecoq e Marie Dubois.

E PROXIMAMENTE …

    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:

   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

A ESF-RASE DO MES

    O verdadeiro problema da humanidade é o seguinte: temos emocións do Paleolítico; institucións medievais; e unha tecnoloxía divina. Iso é tremendamente perigoso e agora estase acercando a un punto de crise xeneralizada

Edward O. Wilson

Enxeñeria Sen Fronteiras

Boletín Oficial ESFeiro: outubro 2026

CONTIDOS

  • Vida Asociativa
  • Honduras
  • Mozambique
  • Enlaces de interese
  • Recomendación artística-cultural
  • E proximamente …
  • A ESFrase do mes

VIDA ASOCIATIVA

   En Galicia, no programa ESF na Universidade, que desenvolvemos co apoio de fondos da Cooperación Galega da Xunta de Galicia e fondos da casiña solidaria IRPF, setembro comezou coa presentación de Enxeñería Sen Fronteiras na Escola de Enxeñaría de Camiños, Canais e Portos da UDC, na Coruña. Tamén presentamos ESF na sesión Conheça as ONG. Enxeñería Sen Fronteiras Galicia, organizada en liña pola Universidade de Lisboa. O 17 de setembro presentamos ESF na materia Aula Profesional da ETSE Compostela. Ademais, impartimos o relatorio Tecnoloxía para o ben común na ETSE de Santiago de Compostela link, e mantivemos diferentes reunións de planificación e colaboración coa comunidade universitaria, entre elas os contactos coa Escola de Enxeñaría Industrial da UVigo, coa EME e coa Escola de Camiños. Tamén dentro deste programa, desenvolvemos novos materiais e propostas: publicamos A bomba de mecate, un recurso didáctico desenvolvido polo grupo de voluntariado de Dereito á Auga, e mantivemos reunións para avanzar en posibles traballos fin de mestrado.

    No programa Hackers Sen Fronteiras, no ensino secundario, setembro foi un mes de planificación e coordinación, con novas reunións para preparar o programa e avanzar no traballo cos centros de ensino secundario. Tamén mantivemos contactos relacionados coa divulgación de ESF e do programa en diferentes escolas e facultades, e tivemos a boa nova da concesión du proxecto de aprendizaxe-servizo colaborando co IES de Brión e a Facultade de Xornalismo. Ademais, tivemos a sorte de contar coa crónica da visita a Guatemala de Alberto, profesor de FP que, co seu proxecto de xardín circular, gañou o premio de Educación para a Cidadanía.

    En Mulleres Bravas, deuse formación a Dilma en Honduras, xa que xa a finais de setembro veu para Galicia a facer a xira. Durante setembro houbo unha actividade frenética para preparar a axenda, así como a estancia coas compañeiras de Sindicato Labrego Galego.

    No programa de ESFpro (tecnoloxía para o ben común no eido profesional), o 3 de setembro participamos en Pontevedra no acto de presentación do CIC Maruxa Mallo, onde teremos o novo Banco de Reciclaxe con Software Libre. O 4 de setembro presentamos en Carballo o visor cartográfico ECOTOX, unha ferramenta sobre contaminación mariña en Galicia, e o 5 de setembro tivemos espías en Mazaricos na actividade Burla Verde e en Lodoselo no encontro Rural Nova, organizado pola Asociación Sociocultural BreGal. En Lugo, o 12 de setembro realizamos o obradoiro O teu móbil máis seguro, na entidade A Hedreira. Ese mesmo día tamén se celebrou un Repair Café en Carballo. En setembro tamén tivemos unha nova edición do curso de electrónica para Pepe, de Ecos do Sur, realizado entre o 17 de agosto e o 1 de setembro en A Coruña, grazas a fondos IRPF da casiña solidaria da Xunta de Galicia. Mantivemos, así mesmo, unha reunión periódica de MICELIO e diferentes encontros sobre soberanía dixital, economía circular, reparación e reutilización.

    No Programa de Voluntariado Internacional de Coñecemento doutras Realidades, realizamos o seguimento de Alba Campelo e Alba Viqueira, que se atopaban participando no programa e nos deixaron crónicas (a 3ª e a 4ª de Alba V e a 3ª de Alba C.). A finais de setembro regresaron a Galicia.

    En traballo en rede, participamos nas Xornadas HEGOA. Universidad crítica y transformadora, celebradas en Bilbao, e mantivemos encontros con compas de distintas ISF, a ver se sae algo chulo! Ademais, xa está en Galicia a compañeira hondureña de CODDEFFAGOLF Antonia Mejía (Toña), marisqueira e defensora do manglar, que este ano participa no programa Galicia Abriga. Ademais, participamos na avaliación do V Plan Director da Cooperación Galega e na definición de elementos para o deseño do VI Plan, nun encontro en liña co equipo avaliador.

HONDURAS

    En Honduras, dentro do eixo de Soberanía Alimentaria e Defensa do Territorio, coa nosa socia CODDEFFAGOLF, rematou o proceso formativo da Escuela de Incidencia Política de Namasigüe. Tamén se deu unha xornada de fortalecemento da Mesa Regional de Jóvenes del Golfo de Fonseca. Dentro do programa de REstauración de lagoas de inverno, houbo unha xornada de avaliación biolóxica con mozxs, para estudar o estado da avifauna e a biodiversidade. 

    Dentro do eixo de Dereito á Auga, houbo unha xira de intercambio de experiencias no occidente do país, sobre gobernanza hídrica e conservación.

MOZAMBIQUE

    No mes de setembro no programa AquaMoz continuouse traballando na formacións dos técnicos das Administracións Rexionais da Augas de Mozambique (ARAS) Sur e Centro de Mozamique para a realización de estudos de inundacións. Tamén se avanzou na análise do ano hidrolóxico 2025/2026 para todo o territorio de Mozambqiue  (3 ARAs).  Durante este mes tamén se traballou na coordinación da próxima visita técnica a Maputo que terá lugar no mes de outubro, e na participación no VII Congreso Internacional de Estudios del Desarrollo (CIED 2026) que terá lugar en Santiago no mes de outubro en Santiago.

ENLACES DE INTERESE

Activismo e persoas

Auga

Consumo responsable

Cooperación e ONGD

Educación

Enerxía e cambio climático

Iniciativas

Investigación para o desenvolvemento 

Mundo

Pobreza e exclusión

Políticas e modelos de desenvolvemento

Soberanía alimentaria e defensa do territorio

Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

Tecnoloxía para o ben común

RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

    Este mes traemos a proposta FACER APARECER · PUTA MINA, do COLECTIVO PUTA MINA E LAAV

E PROXIMAMENTE …

    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:9 de outubro. 17h-20h.  Obradoiro de reparación colectiva (Repair Café). Espazo da Natureza de Oza (Carballo)13 de outubro: Día Internacional para a Redución de Desastres Naturais16 de outubro: Día Internacional de Acción pola Soberanía Alimentaria dos Pobos17 de outubro: Día internacional para a erradicación da pobreza17 de outubro: Repair Day 2026 (atentas, porque teremos algunha actividade por aí!!)17 de 18 de outubro: estaremos nas IX Xornadas de Educación Ecosocial en Tomiño, acompañando a Dilma, a activista que está estes días en Galicia co programa Mulleres Bravas19 de outubro: participaremos no encontro entre traballadoras do sector primario de Pontevedra e o Sur Global, acompañando tamén a Dilma, a activista que está estes días en Galicia co programa Mulleres Bravas. Será en Pontevedra, e precísase inscrición23 de outubro: 12-14h e 15:30-18h. Obradoiro de reparación colectiva (Repair Café). Escola Técnica Superior de Enxeñaría. Campus Vida. Santiago de Compostela24 de outubro: Día Internacional contra o Cambio Climático30 de outubro. 17h-20h. Obradoiro de reparación colectiva (Repair Café). Libraría A Tobeira de Oza (A Coruña)

   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

A ESF-RASE DO MES

    Pensar hoxe en sociedades e subxectividades distintas (ao capitalismo) ten que pasar, necesariamente, por pensar tamén en transformar o noso mundo material e as nosas tecnoloxías.
Adrián Almazán

Collage de imaxes de actividades de xuño
Enxeñeria Sen Fronteiras

Boletín Oficial ESFeiro: xullo 2026

CONTIDOS

  • Vida Asociativa
  • Honduras
  • Mozambique
  • Enlaces de interese
  • Recomendación artística-cultural
  • E proximamente …
  • A ESFrase do mes

VIDA ASOCIATIVA

    No mes de xuño, dentro do programa ESF na Universidade, tivemos un encontro coas nosas bolseirxs da ETSE Compostela.  Ademais, nunha reunión coa Dirección de Escola de Camiños compartimos ideas para aumentar a presenza da tecnoloxía para o ben común na escola. Asistimos en Lugo á presentación do Instituto iTerra da USC,e puidemos coñecer en liña os resultados do proxecto de aprendizaxe-servizo da materia de Videoxogos serios do Mestrado de Videoxogos da UDC. Ademais, os distintos grupos de traballo de ESF fixeron un gran traballo presentando 10 resumos, todos aceptados, para o Congreso de Estudos do Desenvolvemento que terá lugar en outubro en Santiago de Compostela. Rescatamos a entrevista que lle fixeron a Laura Salgueiro, compañeira do grupo de soberanía dixital, no  Episodio 71 de KDE Express: esLibre2026, falando da Guía de Autodefensa Digital. Ademais, presentouse na UDC un novo TFM: Estudo hidrolóxico e hidráulico das lagoas de inverno en Honduras, en colaboración con ESF e PDI da rede Artigo9Tech. Os bancos de reciclaxe seguiron o seu traballo, con entregas como a realizada ás compañeiras de Montescola. Este ano volvemos participar mentorizando unha persoa no programa Xuventude Mentoring.

    No programa de Hackers Sen Fronteiras, asistimos á entrega dos Premios Cidadanía Global da CGONGD, entre eles un ao proxecto de xardín circular do IES de Valga (impulsado por un colaborador de ESF) nos. O 18 de xuño, tamén en ETSE Compostela, desenvolvéronse dúas actividades co IES Brión: unha chocolatada solar e un obradoiro de cacharreo de ordenadores.

    No eido de Mulleres Bravas, o 4 de xuño houbo en Santiago de Compostela unha rolda de prensa de denuncia polo rexeitamento da Xunta de Galicia ás afectadas pola mina de Touro-O Pino. Participamos na reunión de Galicia Abriga, xa que este ano unha compañeira de Honduras participará no programa. Ademais, preparouse unha nova fase do programa para presentar a financiación da Cooperación Galega da Xunta de Galicia, onde esperamos incluir unha investigación sobre a comunidade hondureña en Galicia.

    Dentro de ESF profesional, tivemos encontro en liña da rede de bancos de reciclaxe. Tamén houbo un ciberfaladoiro de accesibilidade web, e un obradoiro de instalación de software libre en Leboso (nas instalacións da Fundación Galicia Verde, onde tamén asinamos o convenio de coordinación entre Enxeñería Sen Fronteiras Galicia e a Fundación Galicia Verde, para impulsar o Laboratorio de Análises de Terras nas instalacións da Fundación, con fondos de IGALIA). O 5, 6 e 17 de xuño desenvolvéronse Repair Cafés no CS A Pedreira (Pontevedra), no Espazo da Natureza de Oza (Carballo) e en Covelo. O 12 de xuño participamos en liña na reunión R2R Europe,  no 17 de xuño a Xornada Innovación nun Clima que cambia en Santiago de Compostela, e o 19 de xuño organizamos o ciberfaladoiro Comunidades enerxéticas: traendo a gobernanza enerxética aos territorios (aquí un breve resumo do falado). Na web, deixamos unhas consideracións sobre necesidades básicas de ancho de banda para un acceso mínimo a Internet orientado ás comunicacións esenciais.

    No programa PCR – Programa de Coñecemento doutras Realidades, o 16 de xuño celebrouse en liña un obradoiro formativo en liña, e tamen o obradoiro Tecnoloxía para o Ben Común e outras realidades na ETSE de Compostela.

    En traballo en rede,  2 persoas de ESF están facendo o curso de feminismos na cooperación, dentro da formación interna da CGONGD e a Xunta. Participou­se en liña na Asamblea da Revista Soberanía Alimentaria, e na asemblea da Federación Española de Ingeniería Sin Fronteras (con elección da nova Junta Directiva, onde entraron como presidente e secretario Fran e Pepe, de ESF Galicia). Ademais, persoas da base social manifestáronse contra Altri na Illa de Arousa, na gran manifestación do día 14 de xuño.

HONDURAS

    Foi un mes de traballo administrativo en Honduras, co peche da rendición de contas á Xunta de Galicia de varios proxectos pendentes. Ademais, no eixo de dereito humano á auga, a Mancomunidade NASMAR organizou un Taller de Transparencia y Rendición de Cuentas para la Buena Gobernanza.  No eixo de soberanía alimentaria e defensa do territorio, continuaron as formacións e traballos no programa de restauración de lagoas de inverno. O último día do mes comezou a estancia en Honduras das 3 participantes no Programa de Voluntariado Internacional de Coñecemento doutras Realidades. Irannos contando durante a súa estancia de verán as súas experiencias a través das crónicas PCR habituais.

MOZAMBIQUE

    No mes de xuño, no programa AquaMoz, tivo continuidade o traballo de fortalecemento institucional para a análise de inundacións empregando o estudo dun caso real en Mozambique. Durante este mes tamén se realizaron reunións para valorar o esquema do proxecto en Mozambique e en Galicia despois da decisión de Augas de Galicia de abandonalo a fins de 2026, unha mala nova que vos queremos compartir dende aquí, e que non entendemos, dada a boa valoración do programa na avaliación das accións da cooperación española en Mozambique dentro do período 2021-2024 (mencionado como exemplo concreto de valor engadido e boa práctica no ámbito do acompañamento técnico) e a publicación sobre boas prácticas da cooperación descentralizada, impulsada pola Dirección General de Políticas de Desarrollo Sostenible (DGPOLDES), da AECID, para a cal o proxecto foi seleccionado como referencia. 

ENLACES DE INTERESE

Activismo e persoas

Auga

Consumo responsable

Cooperación e ONGD

Educación para o desenvolvemento

Enerxía e cambio climático

Iniciativas

Investigación para o desenvolvemento 

Mundo

Pobreza e exclusión

Políticas e modelos de desenvolvemento

Soberanía alimentaria e defensa do territorio

Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

Tecnoloxía para o ben común

RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

    Este mes fixámonos en Xerme, o manifesto do Rabelo para sobrevivir á loucura dende a disidencia e o rural, con música e novela unidas. 

E PROXIMAMENTE …

    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:

  • Xullo-agosto: aberto prazo para envío de propostas para Congresso ArCaDia 7 — “Habitar na Encruzilhada. Epistemologias a partir do Sul Global” (que será en novembro en Lisboa).
  • 3 de xullo. 18:30 a 21h. Repair Café na ASC A Pedreira. Pontevedra
  • 4 de xullo. 10 a 14h. Repair Café na Praza Mestre Cerviño en Covelo
  • 4 de xullo (primeiro sábado de xullo): Día Internacional das Cooperativas
  • 7 de xullo: Día da Conservación do Solo
  • 11 de xullo. Picnic Veraniego ESFeiro. Encontro informal a base social na Praia Fluvial da Tarroeira (OpenStreetMap | Google Maps) en O Pino. Estaremos a partir das 12:30. Trae a túa comida (e bañador), ou se non vén pasar un rato pola mañá ou pola tarde!
  • 12 de xullo. Repair Café ao aire libre feira de Carballo
  • 13 ao 17 de xullo. ESCOLA DE VERÁN SOBRE TECNOLOXÍAS DIXITAIS LIBRES. Cada día, varios faladoiros e obradoiros de balde de temáticas diversas. +INFO E INSCRICIÓNS
  • 13 de xullo. Probando o xogo de mesa Comuneiras, de xestión de Montes Veciñais en Man Común. Gentalha do Pichel. Santiago de Compostela. INSCRICIÓN (se queres probalo na túa zona, avísanos!).
  • 15 de xullo. DEBATE SOBRE IA (18h na escola de camiños) E CEA DE BANCOS DE RECICLAXE E GRUPOS REPAIR DE GALICIA (en A Coruña, apúntate á cea en bancoreciclaxecoruna[ARROBA]galicia.isf.es)
  • 16 de xullo. presentación do libro «Remover la tierra» de Antonio Sánchez Gómez. 19h. Libraría NUMAX, Santiago de Compostela. +INFO
  • 15 de xullo: Día Internacional das Tecnoloxías Apropiadas
  • 21 de xullo de 19h a 20:30h. Formación en Xestión de Conflictos. Aberto a toda a base social. Será en liña (apúntate en info[arroba]galicia.isf.es para que che pasen o enlace da sala)
  • 26 de xullo: Día do manglar
  • 28 de xullo: Día Internacional da Conservación da Natureza

   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

A ESF-RASE DO MES

«Precisamos unha ciencia que pense na Natureza desde dentro, sen intentar dominala, aliándose con ela». 

YAYO HERRERO

Pantalla de ordenador cun indicador de velocidade de rede
Enxeñeria Sen Fronteiras

Consideraciones sobre necesidades básicas de ancho de banda para un acceso mínimo a Internet orientado a las comunicaciones esenciales

No es que Internet sea un derecho humano reconocido, pero actualmente su “no acceso” puede generar condiciones de injusticia social debido a la desigualdad de oportunidades y de derecho a la información. Sin entrar en consideraciones más vinculadas a la gobernanza de la Red, como la neutralidad de Internet, que no son objeto de este artículo aunque también nos interesan mucho, desde el Grupo de Soberanía Digital de Ingeniería Sin Fronteras Galicia han querido aportar ideas sobre ese acceso mínimo recomendado, además de aclarar algunos conceptos importantes relacionados.

1. Introducción y objetivos


El presente documento tiene por objeto analizar y determinar cuáles son las condiciones técnicas mínimas de conectividad necesarias para garantizar un acceso a Internet que cubra los usos básicos de comunicación en la actualidad. El estudio toma como referencia el marco normativo vigente en España en materia de servicio universal de telecomunicaciones, así como las tendencias tecnológicas y sociales que afectan a la definición de ancho de banda, latencia y fiabilidad como indicadores de la calidad del acceso.

    El propósito final es contribuir a la definición de un suelo mínimo de conectividad —suficiente, estable y equitativo— que pueda servir tanto para el diseño de políticas públicas como para el seguimiento de indicadores de brecha digital en territorios con diversas realidades de infraestructura.

    2. Marco normativo y contexto actual


    Según el Informe sobre el Servicio Universal elaborado por la Secretaría de Estado de Digitalización e Inteligencia Artificial y por la Secretaría de Estado de Telecomunicaciones e Infraestructuras Digitales (Avance Digital, Gobierno de España), se establece que la conexión básica incluida en el servicio universal debe ofrecer una velocidad mínima de 10 Mbps descendentes.

      Esta cifra fue fijada con la finalidad de asegurar el acceso a servicios fundamentales de comunicación e información, tales como:

      • Navegación por Internet y correo electrónico.
      • Acceso a contenidos audiovisuales en flujo continuo (streaming).
      • Realización de videollamadas y participación en redes sociales.
      • Uso de servicios públicos digitales y administrativos en línea.

      No obstante, la normativa no especifica de manera expresa el caudal mínimo ascendente, lo cual resulta limitante en un contexto de comunicación bidireccional donde la participación activa (emisión de vídeo, transferencia de archivos, trabajo colaborativo en la nube, etc.) requiere simetría de ancho de banda.

      3. Parámetros técnicos principales

      3.1. Ancho de banda
      El ancho de banda es la capacidad de transmisión de una conexión, expresada en megabits por segundo (Mbps). Determina el volumen de información que puede circular simultáneamente entre el dispositivo del usuario y la red.

      Teniendo en cuenta los usos domésticos y profesionales más comunes, se considera que 10 Mbps por persona suponen una velocidad adecuada para cubrir las necesidades básicas de comunicación, incluyendo:

      • Navegación y descarga de contenidos ligeros (<1 Mbps).
      • Videoconferencia de alta definición (entre 3 y 4 Mbps bidireccional).
      • Reproducción de contenido audiovisual 1080p (~5 Mbps descendente).
      • Subida y descarga de documentos y datos de tamaño medio (2–5 Mbps).

      El criterio de ancho de banda por persona, y no por hogar, permite una mejor adaptación a escenarios con un número variable de dispositivos simultáneos. La restricción real no suele venir por la velocidad contratada, sino por la capacidad del router y la gestión interna de la red local.

      3.2. Simetría de conexión
      El desarrollo de servicios telemáticos (teletrabajo, educación a distancia, videocomunicación, almacenamiento en la nube) requiere velocidades simétricas, en las cuales las tasas de subida y bajada sean equivalentes. Las conexiones asimétricas, propias de tecnologías antiguas como el ADSL, limitan la capacidad de interacción y reducen la calidad de la experiencia de usuario.

      Se recomienda, por tanto, que el ancho de banda mínimo garantizado de 10 Mbps se refiera tanto al canal descendente como al ascendente, especialmente en ámbitos profesionales o educativos.

      3.3. Latencia
      La latencia o tiempo de retardo (expresado en milisegundos, ms) mide el intervalo medio que tardan los paquetes de datos en viajar de un punto a otro de la red y volver. Es un indicador clave de la calidad percibida en la comunicación en tiempo real.

      Los valores orientativos son los siguientes:

      • <30 ms: excelente (videoconferencias y juegos en tiempo real).
      • 30–100 ms: aceptable para comunicación interactiva.
      • 150 ms: deterioro significativo de la fluidez en conversaciones y retransmisiones.

      Por tanto, el servicio universal debería incorporar un parámetro de latencia máxima recomendada, ya que de poco sirve un alto ancho de banda si la comunicación sufre retardos perceptibles o fluctuaciones bruscas (jitter).

      4. Fiabilidad y continuidad de servicio


      La disponibilidad efectiva de la conexión (uptime) es un elemento crítico. El acceso debe estar operativo, sin interrupciones ni microcortes, durante la práctica totalidad del tiempo. Se recomienda un uptime superior al 99% anual.

        Los principales factores que comprometen la fiabilidad son:

        • Limitación de equipos terminales (routers domésticos con máximo de dispositivos conectables).
        • Saturación local en horarios de alta demanda.
        • Deficiencias en la red troncal o en el acceso rural.

        Un conjunto elevado de desconexiones cortas (“microcortes”) puede imposibilitar videoconferencias o tareas de trabajo en remoto, incluso cuando la velocidad media sea suficiente.

        La normativa del servicio universal debería incorporar también este tipo de indicadores de disponibilidad y estabilidad para evitar un cumplimiento meramente nominal.

        5. Consideraciones sobre gobernanza y neutralidad


        La gobernanza del acceso se refiere a la capacidad de control y gestión de las infraestructuras y servicios digitales, tanto por parte de las administraciones como de los operadores privados. Al igual que en el suministro de agua, es relevante determinar “quién puede cerrar el grifo” o limitar el flujo de información.

          Aspectos como la neutralidad de la red, la ausencia de bloqueos y el derecho a la privacidad son condiciones necesarias para que el servicio tenga valor social. Sin garantías en esta materia, una conexión técnicamente adecuada podría carecer de validez como herramienta de comunicación y participación ciudadana.

          6. Evolución temporal del criterio de dotación


          La definición de una dotación fija de ancho de banda (10 Mbps) garantiza cierta estabilidad regulatoria, pero puede resultar obsoleta a corto plazo debido a la rápida evolución de la oferta comercial y a las crecientes exigencias de las aplicaciones.

            Un enfoque alternativo sería establecer el mínimo del servicio universal como un porcentaje de la velocidad media comercial disponible. Por ejemplo:

            • Cuando la media de mercado sea de 100 Mbps → dotación mínima 10 Mbps.
            • Cuando suba a 200 Mbps → dotación mínima 20 Mbps.

            Este modelo porcentual:

            • Mantiene una proporcionalidad dinámica entre el acceso básico y la oferta general.
            • Ayuda a reducir la brecha digital relativa, evitando que el suelo de conectividad quede desfasado mientras el resto del mercado avanza.
            • Simplifica la revisión periódica de estándares sin precisar renegociaciones legislativas continuas.

            No obstante, implica definir criterios transparentes de cálculo de la “media de oferta económica tipo”, así como su actualización temporal.

            7. Brecha digital territorial


            Los indicadores de cobertura muestran desigualdades territoriales persistentes. Datos de 2024 señalaban que Galicia era la comunidad autónoma española con menor índice de población con acceso a banda ancha de 30 Mbps. En 2021 ya se situaba entre las tres peores posiciones.

              Estas diferencias no responden únicamente a factores geográficos, sino también a la rentabilidad económica de las infraestructuras y a la planificación del despliegue.

              A nivel de política pública, resulta esencial priorizar:

              • El despliegue en zonas rurales y costeras dispersas.
              • La oferta de alternativas tecnológicas mixtas (fibra, radioenlace, satélite, 5G fijo).
              • Programas de financiación y apoyo técnico para instituciones educativas y pequeñas entidades locales.

              Garantizar el acceso universal en condiciones equivalentes es una condición indispensable para evitar que la localización geográfica determine la participación ciudadana y el desarrollo económico.

              8. Reflexión sobre tendencias de consumo y sostenibilidad


              El mercado tiende a potenciar una dinámica de “más velocidad, más consumo”, donde las páginas y servicios aumentan su peso de datos a medida que las redes se hacen más rápidas. Esta lógica conlleva un incremento continuado en la demanda de recursos energéticos y materiales, así como una obsolescencia acelerada de equipos.

                En este contexto, es pertinente valorar la viabilidad de una Internet básica y sostenible, con servicios optimizados para bajos anchos de banda y consumos moderados. Tal enfoque podría formar parte de una estrategia de bajo impacto tecnológico (“low-tech Internet”) orientada a la reducción de la huella digital y a la democratización del acceso.

                9. Conclusiones

                • Ancho de banda mínimo: 10 Mbps por persona constituye una referencia válida para cubrir usos básicos de comunicación. Debe tender a ser simétrico.
                • Latencia y estabilidad: deberían fijarse valores máximos (≤100 ms recomendados) y requerir una disponibilidad anual superior al 99%.
                • Fiabilidad y gobernanza: es necesario incorporar parámetros de continuidad y preservar la neutralidad de la red.
                • Revisión de la dotación: se propone estudiar una fórmula de actualización porcentual vinculada a la oferta media nacional.
                • Reducción de la brecha digital: el acceso universal debe asegurar equivalencia territorial y tecnológica.
                • Sostenibilidad: promover un modelo de conectividad suficiente, eficiente y dentro de límites ambientales razonables.

                La conectividad básica no debe concebirse como un lujo ni como una prestación mínima estática, sino como un derecho dinámico de inclusión digital. Garantizar una Internet funcional, libre y equitativa es condición indispensable para la participación ciudadana plena en el siglo XXI.

                10. Referencias

                • Gobierno de España (2025). Informe sobre el Servicio Universal de Telecomunicaciones. Secretaría de Estado de Digitalización e Inteligencia Artificial, Secretaría de Estado de Telecomunicaciones e Infraestructuras Digitales. https://avance.digital.gob.es/es-es/servicios/informeuniversal/paginas/index.aspx
                • Praza Pública (2024). Galicia, territorio con más población sin acceso a banda ancha. https://praza.gal/ciencia-e-tecnoloxia/galicia-territorio-con-mais-poboacion-sen-acceso-a-banda-larga
                • Wikipedia (consultado 2026). Ping — latencia y rendimiento en la red. https://es.m.wikipedia.org/wiki/Ping
                • Unión Internacional de Telecomunicaciones (UIT, 2023). Recomendaciones ITU-T sobre servicios de banda ancha universal y calidad de servicio.
                • Comisión Europea (2022). Communication on Digital Decade targets 2030: Connectivity and Infrastructure Goals.
                Enxeñeria Sen Fronteiras

                Boletín Oficial ESFeiro. Xuño 2026

                CONTIDOS

                • Vida Asociativa
                • Honduras
                • Mozambique
                • Enlaces de interese
                • Recomendación artística-cultural
                • E proximamente …
                • A ESFrase do mes

                VIDA ASOCIATIVA

                    No mes de maio, dentro do programa ESF na Universidade,  tivemos un faladoiro sobre Tecnoloxías para o ben común nos programas internacionais de cooperación en Honduras de ESF en Ribeira o 4 de maio, e outro na Facultade de Óptica de Santiago de Compostela o 6 de maio. O 22 de maio tivemos un Repair Café na Domus da Coruña cos compas do Banco de Electrónica Ética do Campus Elviña UDC e Bricolabs.

                    No programa de Mulleres Bravas, o 2 de maio publicouse en liña o artigo Total, se non o fan aquí vano facer noutro sitio... O 5 de maio emitiuse o podcast Pontes con Barracón Digital. 

                    En ESF profesional, o 6 de maio publicouse o videopodcast Aprendizaxe e Intelixencia Artificial: un coloquio aberto para pensar o presente e o futuro da tecnoloxía, e o 12 de maio presentouse na nosa web a nova ferramenta dixital libre Revolution Domes para deseñar estructuras de Domos, grazas á financiación da AMTEGA. O 18 de maio tivemos un ciberfaladoiro sobre sistemas complexos. Xa o 22 de maio compartimos a devolución á comunidade do estudo de mapeo comunitario no Ecolectivo Vigo. Ademais, o 24 de maio asistiu xente de ESF ao VIII Congreso Galego de Comunidades de Montes de Allariz e o 28 de maio ao Foro Territorio Rural Resiliente da Cidade da Cultura de Santiago de Compostela. Celebramos Repair Cafés en Covelo e no Casino de Carballo o 2 de maio.

                    No programa Hackers Sen Fronteiras, tivemos a boa nova de que un dos nosos colaboradores, profesor de FP no IES Valga, mereceu en 2026 o Premio Galego de Educación para o Desenvolvemento e Cidadanía Global, na categoría de Secundaria, Bacharelato e FP, coa súa iniciativa de  Xardín circular.

                    No programa PCR – Programa de Coñecemento Doutras Realidades, seguiu a formación ás participantes, como parte da preparación da nova edición. Estarán en Honduras dende principios de xullo a setembro. Seguro que están desexando marchar!

                HONDURAS

                    En Honduras, dentro do eixo de traballo de dereito á alimentación con enfoque de soberanía alimentaria e defensa do territorio, que desenvolvemos coa nosa socia CODDEFFAGOLF, no programa de restauración de lagoas de inverno (que financia Xunta de Galicia e AECID), houbo xornadas de capacitación sobre metodoloxía ESCASAL. Tamén se impartiron unhas formacións a persoas novas das comunidades, e houbo un evento que nos fixo especial ilusión, coa entrega dun fondo semente a estructuras comunitarias tipo caixa rural. Aquí explicamos como funciona exactamente o mecanismo.

                     Dentro do mesmo eixo de soberanía alimentaria, pero no programa de fortalecemento de sistemas de alimentación, apoiado pola AECID, houbo unha feira gastronómica en Amapala, para compartir e poñer en valor a riqueza da gastronomía local.

                    Dentro do eixo de traballo de dereito á auga, estivemos apoiando o interesantísimo proxecto CADMIO, neste caso aproveitando a viaxe a Galicia da nosa representante país en Honduras, Raquel, que trouxo unhas mostras para analizar na Coruña. Tivemos moita presenza de actividades no marco deste eixo de traballo no XXXIV Congreso Centroamericano de Ingeniería Sanitaria y Ambiental, con até 4 relatorios sobre cartografía participativa, calidade de auga en comunidades rurais, o laboratorio da auga do sur ou o propio proxecto CADMIO.

                MOZAMBIQUE

                    No mes de maio continuouse traballando na formación práctica para a realización de estudos de inundacións empregando o software IBER e no acompañamento na monitoria da seca coas Administracións Rexionais da Augas de Mozambique. Neste mes tamén se participou na avaliación do proxecto no ámbito das accións da cooperación española en Mozambique dentro do período 2021-2024. O proxecto contou cunha boa valoración e como exemplo concreto de valor engadido e boa práctica no ámbito do acompañamento técnico.

                ENLACES DE INTERESE

                Activismo e persoas

                Auga

                Consumo responsable

                Cooperación e ONGD

                Educación para o desenvolvemento

                Enerxía e cambio climático

                Iniciativas

                Investigación para o desenvolvemento 

                Mundo

                Pobreza e exclusión

                Políticas e modelos de desenvolvemento

                Soberanía alimentaria e defensa do territorio

                Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

                Tecnoloxía para o ben común

                RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

                    Este mes vimos coa primeira canción en galego dun dúo xa bastante coñecido, Escuchando Elefantes. A súa canción Arder seguro que non te deixa indiferente.

                E PROXIMAMENTE …

                    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais: 2 de xuño:

                   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

                A ESF-RASE DO MES

                Cando temos medo, perdemos toda capacidade de análise e reflexión; o noso medo paralízanos. Ademais, o medo sempre foi o motor da represión de todos os dictadores. 
                Marjane Satrapi, á que este mes queremos adicar unha lembranza especial polo seu pasamento. Novelista gráfica e cineasta, coñecida pola súa magnífica obra «Persépolis».

                Enxeñeria Sen Fronteiras

                Boletín Oficial ESFeiro: maio 2026

                CONTIDOS

                • Vida Asociativa
                • Honduras
                • Mozambique
                • Enlaces de interese
                • Recomendación artística-cultural
                • E proximamente …
                • A ESFrase do mes

                VIDA ASOCIATIVA

                     Temos que empezar cunha mala nova, o pasamento da compañeira de ESF Catalunya, María Campuzano, referente na defensa do dereito á enerxía e a loita contra a pobreza enerxética. 

                No programa ESF na Universidade o mes comezou en Lugo coa sesión Comuneiras, onde se experimentou co xogo didáctico sobre Montes Veciñais en Man Común. En Compostela celebrouse o obradoiro Dilemas éticos na enxeñería ambiental, cunha participación moi elevada e debate intenso arredor da responsabilidade profesional, impulsado polas bolseiras da ETSE. Tamén a USC acolleu o faladoiro de presentación da Guía de Autodefensa Dixital e a exposición Coñeces o teu móbil?, difundidas desde a Facultade de Comunicación. Na ETSE de Santiago celebrouse a Chocolatada solar, e o mes pechou cun faladoiro na Escola de Arquitectura da UDC sobre tecnoloxía para o ben común.

                No programa ESF profesional celebráronse dous Repair Café: un en Ribadeo e outro en Carballo. A primeira reunión da Horta Dixital Comunitaria tivo lugar en Camiños A Coruña. En Melide, no marco de EsLibre, desenvolvéronse varios obradoiros e faladoiros con persoas de ESF sobre soberanía dixital, soldadura electrónica, transición enerxética xusta, autodefensa dixital e ciberactivismo, tamén recollidos aquí, entre eles un da compañeira Elena, de Barracón Digital Honduras, de xira en Galicia grazas ao proxecto con AMTEGA. En Leboso, durante a Feira de Sementes, houbo un Repair Café e faladoiros sobre tecnoloxía crítica no rural de Honduras. Houbo unha mesa redonda sobre intelixencia artificial presentando o libro Inteligencia artificial: jugar o romper la baraja, de Margarita Padilla, que se non puideches estar podes vela no videopodcast en Fediverse TV.

                No programa Mulleres Bravas destacaron os faladoiros Ciberactivismo desde los territorios en Melide e Ciberactivismo nos territorios en Leboso, ambos con Elena de Barracón Digital como referente e cun enfoque claro na defensa dos dereitos das mulleres e das comunidades fronte ás desigualdades dixitais.

                No programa Hackers Sen Fronteiras tivo lugar o faladoiro no IES Brión, onde Elena e Martina achegaron ao alumnado unha visión crítica sobre tecnoloxía e activismo.

                Traballando en rede, abril comezou coa primeira sesión da formación Xénero na Cooperación da CGONGD, celebrada en liña. Houbo tamén unha reunión con A Cuidarth en Vigo, e ESF participou no X Encontro da Rede do Rural en Lousame. ESF estivo presente na Asemblea da Coordinadora Galega de ONGD en Santiago, da que forma parte. Tamén se participou nos Escoitadoiros Migracións do Concello da Coruña.

                A nivel de organización interna, abril estivo marcado por varias reunións de planificación estratéxica, incluíndo encontros en liña, e acollidas de novas voluntarias. A Asemblea de Primavera celebrouse en Carballo, acompañada dun obradoiro sobre planificación estratéxica que serviu para reforzar o traballo colectivo da base social.

                HONDURAS

                    No eixo de soberanía alimentaria, que traballamos coa asociación CODDEFFAGOLF, como parte do programa integral de restauración das lagoas de inverno, deu inicio o diagnóstico participativo de necesidades formativas da xuventude das comunidades das lagoas. Ademais, no programa de fortalecemento da actividade marisqueira artesanal, houbo un encontro sobre a ciencia cidadá como motor de cambio. No convenio financiado pola AECID sobre comunidades resilientes, houbo unha xornada de traballo sobre soberanía alimentaria e nutricional no concello de Nacaome.

                    Tamén houbo xornada formativa sobre transformación de productos marinos e unha feira gastronómica en Amapala, dentro do programa de fortalecemento de actividade marisqueira.

                MOZAMBIQUE

                    No mes de marzo no programa AquaMoz avanzouse no fortalecemento da capacidade das Administracións Rexionais da Agua do Centro e do Sur de Mozambique para a análise e estudo de inundacións con fin de que os técnicos das ARAs adquiran o coñecemento para desenvolver este tipo de estudos e empregalos despois para a toma de decisións nas súas institucións. Neste mes foron publicados os términos de referencia para o servicio técnico de apoio o proxecto en hidroloxía.

                ENLACES DE INTERESE

                Activismo e persoas

                Auga

                Consumo responsable

                Cooperación e ONGD

                Educación

                Enerxía e cambio climático

                Iniciativas

                Investigación para o desenvolvemento 

                Mundo

                Pobreza e exclusión

                Políticas e modelos de desenvolvemento

                Soberanía alimentaria e defensa do territorio

                Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

                Tecnoloxía para o desenvolvemento humano

                RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

                    Este mes traemos teatro: ‘La diatriba del perro’, escrita pola tamén xornalista Cristina Fallarás, e onde desmonta a farsa do aliado feminista

                E PROXIMAMENTE …

                    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:

                   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

                A ESF-RASE DO MES

                    Aínda que a tarta creza, non hai tarta para todos. Que importa que a tarta creza se, en última instancia, iso non se concreta en mellores condicións de vida para as maiorías? E iso non se refire só á desigualdade de ingresos, senón tamén ao avance da crise ecolóxica e ao seu impacto sobre unhas maiorías que viven en condicións cada vez máis precarias

                Cecilia Rikap. Economista arxentina

                Enxeñeria Sen Fronteiras

                Boletín Sonoro ESFeiro: primavera 2026

                Chega un novo programa de ESFRadio, podcast de ESFGalicia.

                Neste programiña, en 6 minutos podes coñecer o resumo das actividades feitas dende principios de ano a este mes de abril, con especial atención ao traballo desenvolvido en Galicia, Honduras e Mozambique. Un resumo pensado para escoitar con calma, coñecer mellor os distintos programas da entidade e achegarse ás voces, as loitas e as iniciativas que marcaron estes meses.

                Recolle en formato podcast moitas das cousas que contamos nos Boletíns Oficiais ESfeiros de abril, marzo e febreiro.

                A continuación tes o enlace para escoitalo completo.

                ESCÓITAO AQUÍ

                Enxeñeria Sen Fronteiras

                Boletín Oficial ESFeiro. Abril 2026

                CONTIDOS

                • Vida Asociativa
                • Honduras
                • Mozambique
                • Enlaces de interese
                • Recomendación artística-cultural
                • E proximamente …
                • A ESFrase do mes

                VIDA ASOCIATIVA

                    En Galicia, a principios de mes tivemos a esperada visita das Mulleres Bravas hondureñas Esther e Maigra, cunha xira que as levou por moitos lugares de Galicia.

                    No programa ESF na Universidade, seguimos co ciclo de faladoiros na Escola Técnica Superior de Enxeñería de Compostela, falando sobre proxectos de cooperación. Tamén houbo en Ferrol un repair café, organizado polo Banco de Reciclaxe do Campus Industrial. Tamén se fixo unha entrega de computadoras do Banco de Vigo no Centro Social A Nubeira, así como o faladoiro O soporte de Windows 10 remata nuns meses, vai valer o meu pc para actualizar a Windows 11? E agora que fago con ese pc? na Facultade de Informática da Coruña.

                    No programa Hackers Sen Fronteiras, o de ensino secundario, subimos na web unha reflexión sobre móbiles na adolescencia. Tivemos a presentación interna do informe de avaliación da segunda fase do programa, que traballamos con AoPaso.

                    No programa de ESFprofesional, un grupiño incipiente en Carballo organizou un repair café no Casino. Ademais, participouse na LareiraConf cun postiño de ESF por onde pasou moita xente. Tamén tivemos a presentación interna do informe de avaliación da primeira fase do programa, que traballamos tamén con AoPaso. Por outra banda, varios medios fixéronse eco de iniciativas premiadas no premio ESF profesional a iniciativas de tecnoloxía para o ben común, tanto o do Colexio de Enxeñería Informática de robótica social como da Asociación de Propietarios Forestais A Croa.

                    As participantes no Programa de Coñecemento doutras Realidades puideron coñecer ás Mulleres Bravas, o que lle serviu como primeira formación e para coñecerse entre elas. Tamén están xa coa formación en liña.

                    Os grupos de Mulleres Tecnólogas e o de Transición Ecosocial tiveron reunións para argallar novas actividades. Ademais, o Día da Auga puxémonos poéticas…

                    En rede, participamos na Asamblea Federal de Ingeniería Sin Fronteras.

                HONDURAS

                     En Honduras, no eixo de traballo de soberanía alimentaria e defensa da terra que desenvolvemos con CODDEFFAGOLF, tiveron o Encuentro Jóvenes 2026, juventud activa, Golfo vivo. Durante tres días houbo actividades e reflexión, para xenerar conciencia na mocidade. No programa de restauración de lagoas de inverno, seguen coa campaña para dar a coñecer eses importantes e descoñecidos ecosistemas, así como con coordinacións con autoridades públicas.

                    No eixo de Dereito á Auga, participouse na Mesa Técnica Intersectorial de Calidad del Agua-Región 13 Golfo de Fonseca.

                MOZAMBIQUE

                    No mes de marzo continuouse traballando na formación práctica para a realización de estudos de inundacións empregando o software IBER e no acompañamento na monitoria da seca. Para o estudo das inundacións estase a traballar co río Rebuvoe afluente do Zambeze no centro de Mozambique, nunha bacía de alto interese para a Administración Rexional de Augas do Cento de Mozambique. Neste mes foron desenvolvidos dous seminarios, en Santiago e Ribeira, sobre o traballo en Mozambique no marco dos estudos de cuarto ciclo da USC.  O proxecto AQUAMOZ foi seleccionado para unha publicación sobre boas prácticas da cooperación descentralizada, impulsada pola Dirección General de Políticas de Desarrollo Sostenible (DGPOLDES), da AECID e no mes de marzo traballouse para pechar o asunto.

                ENLACES DE INTERESE

                Activismo e persoas

                Auga

                Consumo responsable

                Cooperación e ONGD

                Educación para o desenvolvemento

                Enerxía e cambio climático

                Iniciativas

                Investigación para o desenvolvemento 

                Mundo

                Pobreza e exclusión

                Políticas e modelos de desenvolvemento

                Soberanía alimentaria e defensa do territorio


                Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

                Tecnoloxía para o desenvolvemento humano

                RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

                    Este mes queremos chamar a atención sobre a obra de Melissa Cardoza, poetisa defensora de dereitos en Honduras.

                E PROXIMAMENTE …

                    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:

                • 7 de abril: Día Mundial da Saúde
                • 14 de abril. 13 a 14:30h. Faladoiro sobre a Guía de Autodefensa Dixital. Facultade de Xornalismo Compostela
                • 17 e 18 de abril: congreso esLibre en Melide, sobre cultura libre. Haberá moita presenza esfeira, coa compañía de Elena, da asociación hondureña Barracón Dixital
                • 17 de abril: Día Internacional da Loita Labrega
                • 19 de abril: Feira de Sementes da Fundación Galicia Verde, en Leboso (Forcarei), onde presentaremos a Guía de Autodefensa Dixital (e pode que nos atrevamos a facer algo de cacharreo e reparación)
                • 20 de abril. 19h. Librería Lila de Lilith en Santiago de Compostela. Faladoiro e presentación do libro de Margarita Padilla «Inteligencia Artificial: Jugar O Romper La Baraja«.
                • 22 de abril: Día da Terra
                • 22 de abril. 17h-20:30h. Escoitadoiros: Migracións e Dereitos Culturais. Comunicación e Cultura de Paz. Centro Ágora A Coruña
                • 23 de abril. 12-14h. Obradoiro de reparación colectiva e chocolatada solar con cociña solar parabólica. Escola Técnica Superior de Enxeñaría de Compostela
                • 23 de abril (4º xoves do mes): Día internacional das nenas nas TIC
                • 28 de abril: Día Mundial da Seguridade e Saúde no Traballo

                   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

                A ESF-RASE DO MES

                    Calquera tecnoloxía amplifica desigualdades. Hai uns vencedores e uns perdedores. Os vencedores son os que as poseen, las comercializan o le sacan el rendimiento que los perdedores no pueden por razones de falta de educación, de dinero o de que su entorno no se lo permite
                Senén Barro Ameneiro(catedrático, investigador e ex reitor da USC)

                Enxeñeria Sen Fronteiras

                Boletín Oficial ESFeiro: marzo 2026

                CONTIDOS

                • Vida Asociativa
                • Honduras
                • Mozambique
                • Enlaces de interese
                • Recomendación artística
                • E proximamente …
                • A ESFrase do mes

                VIDA ASOCIATIVA

                    En Galicia, tivemos o proceso de selección das tres persoas que participarán en 2026 no Programa de Voluntariado Internacional de Coñecemento doutras Realidades (PCR). Foi complicado seleccionar entre os bos perfiles das candidatas, pero finalmente Alba C, Rubén e e Alba V. foron as seleccionadas. Pronto as coñeceredes!

                    No programa de ESF na universidade, estivemos en Ferrol na materia de Xogos Serios do Máster Universitario en Deseño, Desenvolvemento e Comercialización de Videoxogos, nunha primeira sesión dun proxecto de aprendizaxe servizo, no que o estudantado elaborará un videoxogo sobre algún dos temas propostos, relacionados co tema social. Na Escola Técnica Superior de Enxeñaría de Santiago está a campaña de sensibilización elaborada por bolseiras colaboradoras de ESF (para o día da auga están organizando tamén cousiñas!). Tamén nesta escola, tivemos un Repair Café de electrónica e bicicletas coa asociación Composcleta e, dentro da materia de Aula Profesional, o faladoiro Transición enerxética xusta?. As compas do Banco de Reciclaxe Electrónica con Software Libre do Campus Vida fixeron a súa primeira entrega de equipos reacondicionados, e foi á sociación de Peruanos en Santiago de Compostela y Ames.  Ademais, tivemos tempo para mandar unhas recomendacións ás candidatas á reitoría da USC, relacionadas coa pouca presenza dos dereitos humanos e a cooperación para o desenvolvento no organigrama institucional da USC, así como da excesiva dependencia dixital de ferramentas privativas e de grandes empresas tecnolóxicas extranxeiras.

                    No programa de ESF pro, participouse nun ciberfaladoiro con Amigas de la Tierra sobre IA, outro aberto no que falamos sobre experiencias na organización de Repair Café con entidades de distintas zonas de España, e tivemos en Coruña unha nova sesión da Escola de inverno e repair café. Falamos das ferramentas Comaps e Zerotier, na Domus.

                    Con Hackers Sen Fronteiras, programa que temos en centros de secundaria e FP, estivemos no IES de Teis cun Repair Café, e no IES de Brión falando sobre Bancos de Reciclaxe Electrónica e cacharreo de reparación, así como de electrónica ética. Houbo tamén un encontro en liña do grupo Mulleres Tecnólogas polo Ben Común.

                    No programa de Mulleres Bravas estiveron moi atarefadas pechando a axenda ante a inminente visita de Esther e Maigra, que estes días están xa por Galicia.

                HONDURAS

                    En febreiro, no eixo de traballo de soberanía alimentaria e defensa do territorio, seguiu o traballo no programa de restauración de lagoas de inverno. No programa de restauración de lagoas de invreno, en coordinación coa UNAH Campus Choluteca  e pescadorxs locais da Laguna La Berbería, iniciouse un estudo para a identificación de flora e fauna. Dentro do programa financiado pola AECID, de traballo con sistemas alimentarios sustentables, fíxose unha Escola de campo para familias labregas. Ademais,dentro deste mesmo programa, a Mesa Municipal de Seguridad Alimentaria y Nutricional del municipio de Nacaome iniciou o proceso participativo para a construcción de la Política Municipal de Seguridad Alimentaria.

                No terceiro programa que temos en marcha neste eixo, o programa de fortalececemento de capacidades no marisqueo e pesca artesanal, financiado por Cooperación Galega da Xunta, houbo unhas xornadas de fortalecemento en productos gastronómicos do mar.

                    No programa de dereito á auga, tivemos á visita dun grupo de investigadoras galegas e portuguesas que teñen un proxecto complementario e nos vai permitir coñecer máis sobre posibles contaminantes nas augas e solos dunha zona piloto das que traballamos en Honduras (El Sartenejal), que poden ser causante do gran número de casos de insuficiencia renal crónica que se dan na zona. Tivo repercusión en Galicia, pero tamén moita en Honduras. Aquí se pode ver unha crónica. Ademais, a Mancomunidade de Municipios NASMAR, unha das nosas socias, tivo asemblea para elexir nova xunta directiva.

                    Ademais, puidemos lembrar con Aída a súa experiencia en Honduras coas participantes en anos anteriores do programa Mulleres Bravas, cun relato moi emotivo.

                MOZAMBIQUE

                    No mes de febreiro traballouse na elaboración dos informes de peche da anualidade 2025. Tamén foi elaborada unha análise da continuidade das accións de apoio as Administracións Rexionais da Auga de Mozambique (ARAs), valorando a situación actual e os avances acadados ata o momento, o modelo de cooperación para o desenvolvemento que estamos a realizar (Cooperación Técnica)  e o esquema de traballo en rede (Augas de Galicia, Cooperación Galega, ESF, UdC-GEAMA) que estamos a implementar. En febreiro tivo continuidade o traballo de apoio as ARAs para a análise de inundacións e o acompañamento na monitoria de secas e precipitacións. Tamén se organizaron uns seminarios na USC que terán lugar a principios de marzo.

                ENLACES DE INTERESE

                Activismo e persoas

                Auga

                Consumo responsable

                Cooperación e ONGD

                Educación para o desenvolvemento

                Enerxía e cambio climático

                Iniciativas

                Investigación para o desenvolvemento 

                Mundo

                Pobreza e exclusión

                Políticas e modelos de desenvolvemento

                Soberanía alimentaria e defensa do territorio

                • Libro «Chocolate negro», de Alfonso Molera. Sobre o cacao no mundo, sobre todo en África Subsahariana. Entrevista ao autor sobre o libro. A orixe do libro foi, polo traballo de Alfonso, que deuse conta de que «en Togo (e moitos outros países), los productores de cacao, nunca habían comido chocolate». Hai 5 millóns de productorxs de cacao, e só 7 grandes multinacionais que controlan o 60% da transformación de cacao a chocolate. Deste xeito, cun mercado especulativo, xeneran moita dependencia dos productores (deforestación e posteriormente plantacións a 30 anos).
                • A Xunta arquiva o proxecto de Altri tras a decisión do Goberno de excluílo da rede eléctrica

                Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

                Tecnoloxía para o desenvolvemento humano

                RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA-CULTURAL

                    Este mes traemos un dos festivais autoxestionados máis importantes de Galicia. O Festival Cultural  de Artes Escénicas y Tradición Popular. Faise en agosto de cada ano en Covelo.

                E PROXIMAMENTE …

                    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:

                • 3 de marzo: Día Mundial da Natureza e a Vida Silvestre
                • 3 de marzo: Día dos datos abertos, Spain Opendata Day
                • 3 a 9 de marzo: xira por Galicia de Esther e Maigra, do programa Mulleres Bravas. Axenda
                • 4 de marzo: Día Mundial da Enxeñería para o Desenvolvemento Sustentable
                • 5 de marzo: Día Mundial da Eficiencia Enerxética
                • 6 de marzo de 16 a 19 Repair Café en Ferrol. Edificio de usos múltiples, local do banco de reciclaxe electrónica. Campus de Esteiro.
                • 7 de marzo. 11-14h. Obradoiro de reparación colectiva, repair café. Casino de Carballo.
                • 8 de marzo: actividades polo día das mulleres traballadoras
                • 11 de marzo, 12:00-13:00h. Palestra “O soporte de Windows 10 remata nuns meses, vai valer o meu pc para actualizar a Windows 11? E agora que fago con ese pc?” Facultade de Informática. A Coruña
                • 12 de marzo. 12h. Aula 7 da Escola Técnica Superior de Enxeñaría de Santiago de Compostela. Faladoiro “Proxectos de dereito á auga na cooperación internacional para o desenvolvemento (tipo A). ETSE. Aula 7“.
                • Xoves 13 de marzo. 16-19h. Repair Café en Ferrol dentro das actividades polo “Marzo ambiental” da Oficina de Sustentabilidade da UDC. Lugar: Aula –1.5, Soto. Edificio de Apoio ao Estudo. INSCRICIÓN de balde aquí
                • 14 de marzo: Día Internacional de Acción contra as represas e polos ríos, o auga e a vida
                • 15 de marzo: Día dos Dereitos do Consumidor
                • 15 de marzo: pecha o prazo para inscrición ao curso gratuíto e presencial en Lugo de  ‘Planeamento territorial participativo para adaptación ao cambio climático’. Organiza IBADER e Laboratorio do Territorio. +INFO e INSCRICIÓNS
                • 20 de marzo. 12-17h. Repair Café na Coruña dentro das actividades polo “Marzo ambiental”. Lugar: Andar 0 (zona orlas), ETSE Camiños, Canais e Portos UDC. INSCRICIÓN de balde aquí. Tamén se poderá ver a exposición Coñeces o teu móbil?
                • 20 de marzo. 12.30-13.30h na Aula de Proxectos da Escola Técnica Superior de Enxeñería de Santiago. Faladoiro sobre Electrónica ética e consumo responsable de tecnoloxía.
                • 20 de marzo. 16-18h na Escola Técnica Superior de Enxeñería de Santiago. Repair café e cacharreo con computadoras. Aprendendo a darlle nova vida a vellas computadoras
                • 20 de marzo: Día Internacional da Felicidade
                • 21 de marzo: Día Forestal Mundial
                • 21 de marzo: Día Internacional da Eliminación da Discriminación Racial
                • 22 de marzo: Día Mundial da Auga. No entorno deste día, haberá actividades na Escola Técnica Superior de Enxeñaría de Compostela.
                • 28 de marzo (último sábado de marzo): A Hora da Terra
                • 30 de marzo: Día do documento libre
                • 17 e 18 de abril: congreso esLibre en Melide, sobre cultura libre. Haberá moita presenza esfeira, coa compañía de Elena, da asociación hondureña Barracón Dixital
                • 19 de abril: Feira de Sementes da Fundación Galicia Verde, en Leboso (Forcarei), onde presentaremos a Guía de Autodefensa Dixital (e pode que nos atrevamos a facer algo de cacharreo e reparación)
                • 25-26 de abril: en Carballo, teremos a Xuntanza de Primavera de Enxeñería Sen Fronteiras

                   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

                A ESF-RASE DO MES

                    A tecnoloxía e as máquinas deberían servir para liberar ao ser humano, non para afianzalo a esa roda do hámster que é o capitalismo

                Alberto Garzón Espinosa

                Enxeñeria Sen Fronteiras

                Boletín Oficial ESFeiro. Febreiro 2026

                CONTIDOS

                • Vida Asociativa
                • Honduras
                • Mozambique
                • Enlaces de interese
                • Recomendación artística
                • E proximamente …
                • A ESFrase do mes

                VIDA ASOCIATIVA

                   O mes de xaneiro arrincou tranquilo tralo Nadal, pero foi collendo ritmo rapidamente e, dentro do programa Hackers Sen Fronteiras (onde traballamos nos centros de secundaria e FP), houbo unha formación sobre radio no IES Ánxel Fole. Tamén tivemos a boa nova de que o proxecto gañador do II Concurso de Iniciativas Didácticas sobre Tecnoloxía para o Ben Común, resultou tamén gañador de nada menos que dun premio a nivel nacional polo Ministerio de Educación.

                    No programa de Mulleres Bravas, preparando a vindeira visita de marzo, houbo tempo para a presentación dun programa de Aprendizaxe Servizo na Facultade de Psicoloxía da USC, no que se estará colaborando durante unhas semanas. Ademais, tivemos un encontro en liña para ir preparando a axenda cunha compañeira activista de Barracón Digital, de Honduras, que visitará no mes de abril a Galicia.

                   Dentro do programa de ESF no eido profesional técnico e da economía social (ESFpro), tivemos un encontro de peche da fase 1, en liña, para pensar no futuro do programa, e coñecer os resultados da diagnose que fixemos en colaboración con AoPaso. Ademais, 2 persoas da base social de ESF asistiron o un encontro sobre estratexias económicas para aparatos electrónicos sostibles e dereito a reparar, no Castelo de Santa Cruz (Oleiros).

                   Os bancos de reciclaxe botaron a andar tamén neste novo ano, co de Coruña organizando xa a finais de xaneiro o primeiro obradoiro de reparación colectiva do ano, desta volta na librería A Tobeira de Oza.

                   En redes, asinamos un acordo marco entre Enxeñería Sen Fronteiras e a Fundación Galicia Verde, para realizar colaboracións no eido da soberanía alimentaria e a defensa do territorio. 

                   Nun novo episodio de ESFRAdio, resumimos os boletíns dos pasados meses no Boletín Sonoro de Inverno. Na web, compartimos unha historia de violencia administrativa a cargo dunha empresa de telefonía, que nos compartiu un compañeiro da base social

                    No programa de ESF na universidade, mantívose en xaneiro no vestíbulo da Escola de Enxeñería Industrial da UVigo a nosa exposición «Coñeces o teu móbil?» e, na Escola Técnica Superior de Enxeñería de Compostela, un grupo de estudantes colaboradores de ESF mantiveron os cartaces que, sobre temáticas de dereito á auga e outros, puxeran en distintos puntos da escola.

                    Pechamos o mes cun encontro da nosa base social para falar sobre a importancia dos coidados no activismo, para o cal contamos cun grupo específico coñecido agarimosamente como «Equipo Pegamento».

                HONDURAS

                    Despois do descanso de Nadal, arrancou o ano en Honduras no eixo de traballo de soberanía alimentaria e defensa do territorio planificando as vindeiras obras na restauración do sistema de lagoas de inverno, dentro do programa financiado por Cooperación Galega da Xunta de Galicia e a Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo.

                MOZAMBIQUE

                No mes de xaneiro continuouse traballando na formación práctica para a realización de estudos de inundacións empregando o software IBER e no acompañamento na monitoria da seca. Neste mes houbo grandes inundacións en Mozambique con case 390.000 desprazados e 13 mortos. As inundacións afectaron a bacías de todo o país, nunha situación que pon de relevo, unha vez mais, a vulnerabilidade de Mozambique fronte este tipo de eventos -cuxa frecuencia esta a ser incrementada pro mor do cambio climático-, así como a importancia de fortalecer as Administración Rexionais da Auga de Mozambique na mellora das súas capacidades para modelizar e xestionar inundacións.

                ENLACES DE INTERESE

                Activismo e persoas

                Auga

                Consumo responsable

                Cooperación e ONGD

                Educación para o desenvolvemento

                Enerxía e cambio climático

                Vídeo de relatorio. The biggest carbon problem in a cold climate transformed into a regenerative solution. 1h 56min

                Iniciativas

                Investigación para o desenvolvemento 

                Mundo

                Pobreza e exclusión

                Políticas e modelos de desenvolvemento

                Soberanía alimentaria e defensa do territorio


                Tecnoloxías da Información e Comunicacións (TIC)

                Tecnoloxía para o desenvolvemento humano

                RECOMENDACIÓN ARTÍSTICA

                    Este mes: documental Todos somos Gaza, de Hernan Zin, e a canción asociada.

                E PROXIMAMENTE …

                    Temos un novo apartado na nosa páxina web, onde se pode ver a axenda de próximos eventos ESFeiros ou que nos parecen interesantes pola temática. Ademais:

                   Para máis info sobre cursos e eventos en Galicia  consulta a Axenda Solidaria e as formacións da Coordinadora Galega de ONGD

                A ESF-RASE DO MES

                Se unha tecnoloxía sesgada viola os dereitos humanos, estamos fabando das consecuencias dun mal deseño. A tecnoloxía non é un destino divino nin unha forza da natureza. Se a deseñamos mal, temos que asumilo e debemos correxila.
                Carissa Véliz