Entradas

Crónica visita de Teresa e Basilia, as mulleres da auga

Anunciábamos hai pouco tempo a visita da terceira parella de mulleres bravas de Honduras que nos visitaron en 2019, dentro do proxecto Coidadoras da Terra, financiado por Cooperación Galega da Xunta de Galicia. Teresa e Basilia tiñan moito que contar da súa traxectoria na Asociación Hondureña de Juntas Administradora de Agua y Saneamiento-AHJASA defendendo o Dereito á Auga nunha zona, o trópico seco de Honduras, onde cada vez escasea máis a auga.

Elas nos contaron como nalgúns casos contan só cunha hora de auga cada 4 días nas traídas que ellas mesmas xestionan, como as mulleres van gañando relevancia na xestión da auga en moitas das comunidades (se ben queda moito traballo por facer), e como non é sinxelo contar co apoio da administración (porque mesmo cando hai vontade política, non existen medios técnicos nin financieros ante o que xa se pode considerar unha emerxencia hídrica).

Puideron ter un día de descanso trala viaxe para iniciar a semana, que curiosamente foi moi pasada por auga. De feito, era unha fonte de asombro constante para elas a cantidade de auga que veían por todos os lados. É certo que en Galicia é a terra dos mil ríos, pero precisamente por iso a cultura da auga en moitos casos deixa moito que desexar. E cando veñen anos complicados tamén hai certos problemas, aínda que as comparacións son odiosas… Mesmo en 2017, no segundo ano de seca (e a que máis se notou, tratada incluso nunha das nosas palestras), aínda que algunhas aldeas quedaron sen auga, se lles puido subministrar con camións cisternas, e na maioría simplemente houbo algunha restricción de auga (500-700 litros por casa e día foi habitual).

O martes 10 empezaron os encontros, primeiro ás 10:15 en A Coruña, na Escola de Enxeñería de Camiños, Canais e Portos, con Acacia Naves (profesora da escola experta en Hidroxeoloxía, que colabora con Enxeñería Sen Fronteiras hai varios anos, e que estivo asesorando os dous últimos no programa de dereito humano á auga de ESF en Honduras) e Carlos Ameijenda (director do exitoso proxecto Life Abegondo, de traídas veciñais de auga).

Logo houbo tempo para grabar o segundo episodio do podcast ESFRadio, onde as entrevistaron, aquí se pode escoitar.

Pola tarde, ás 19:30, dentro da Semana polos Dereitos Humanos organizada pola Oficina de Cooperación e Voluntariado da UDC en Ferrol, puideron encontrarse na Escola Politécnica de Serantes con profesorado e estudantado, contando a súa experiencia na defensa do dereito á auga na súa zona, tras unha breve explicación do concepto de Dereito á Auga a cargo de persoas de ESF. Tamén tivo cabida no encontro o papel da enerxía no aseguramento do Dereito á Auga.

O mércores pola mañá empezou a visita a campo. O apoio da asoción Comunidade Xeral de Augas de Galicia-COXAPO foi imprescindible para a organización da visita a Galicia de Teresa e Basilia, e estes dous días eran o evento central, dado que se trataba tanto de ver en campo o traballo da asociación COXAPO como de encontrarse con persoas que, como elas, defenden o seu dereito á auga dende a coxestión veciñal das traídas, organizada nunha asociación de segundo nivel como AHJASA en Honduras. Poñer en contacto sociedades civiles dos dous países é unha das razóns de ser de Enxeñería Sen Fronteiras.

Dende COXAPO prepararan dous días intensos e moi didácticos, empezando as visitas en Vilaboa e aldeas do entorno. Pasamos despois por outras aldeas da zona de Moaña, onde tivemos ocasión de facer o primeiro encontro de intercambio con persoas das xuntas de auga mentres comiamos no centro social que a Comunidade de Augas de Meira de Arriba tiña xusto enriba do seu depósito. A continuación visitamos unha comunidade rural do entorno de Vigo (que forma parte do concello de Vigo, pero é de xestión veciñal), para logo seguir cara Tomiño, onde rematamos o día cun par de visitas a comunidades de auga do entorno do núcleo urbano. Distintos tamaños, distintas problemáticas, distintas solucións técnicas, estaba a ser unha visita do máis completa. Pola noite houbo outro encontro aproveitando a cea, onde COXAPO tivo o gran detalle de regalar unhas esculturas de “mulleres da auga” dun escultor local a Teresa e Basilia. Ao día seguinte tivemos tempo aínda, a pesar da intensa choiva, de subir a comunidades pequenas nas zonas altas de Tomiño, para ver como traballan as traídas dende o seu inicio, nos mananciais. Accións iniciais de pouco custo pero moi eficaces son limpar ben os mananciais chegando se é posible á roca fracturada dende onde saen, localizalos, poñerlles peche para evitar que se acerquen animais, sellalos e evitar que chegue a auga a eles levando a auga lonxe con cunetas. Tamén son boa solución os filtros de gravas en manancial (moitos deles adaptados por persoal de COXAPO a partir de diversas probas piloto). De volta a Tomiño, tivemos un encontro no Concello con persoas do goberno municipal. Tamén houbo tempo para visitar o mercado de abastos de Tomiño, e posteriormente ir ao encontro-comida tradicional en Goián, tamén organizada por COXAPO. Queremos transmitir a COXAPO, tamén no nome de Teresa e Basilia, o agradecemento por estes dous intensos días, pola súa magnífica acollida, o ben que nos trataron, e o didáctico da programación. Agradecementos especiais a Eva, por estar pendente en todo momento, e a Rafael, alma máter de COXAPO e guía excepcional, que se está rodeando dunha gran equipa de persoas para loitar polo Dereito á Auga no rural galego.

O venres ás 12 na Facultade de Xeografía e Historia quixemos levar tamén o encontro entre AHJASA e COXAPO, para falar sobre esa xestión veciñal das persoas que se autoorganizan polo dereito á auga onde ningunha administración quixo ou puido chegar. Houbo ocasión de falar das vantaxes, pero tampouco se esconderon os inconvintes e ameazas, así como xeitos de apoiarse nas administracións locais (de quen dependen en última instancia asegurar o dereito á auga tanto en Galicia como en Honduras).

Venres pola tarde houbo tempo para asistir a un encontro do periódico O Salto con motivo da celebración do seu aniversario, no CSA Sar. O sábado houbo visita ao Museo do Pobo Galego e visita a Santiago acompañadas de voluntariado de ESF do grupo ETSE.

Tras unha semana intensa, Teresa e Basilia regresaron ao seu país deixando en Galicia a pegada do seu esforzo e entrega na defensa dun ben tan prezado no trópico seco hondureño como a auga, e con novas ideas para seguir tendendo pontes entre Galicia e Honduras das que pronto falaremos.

Campamento Red Jóvenes por el Clima. Crónica I

Zoe nos ha mandado ya una primera crónica de su estancia en Honduras, dentro del Programa de Conocimiento de la Realidad 2019, donde participa en la organización y posterior realización del Campamento de la Red Jóvenes por el Clima, con gente de Nicaragua, Alemania, Honduras y España. Aquí os dejamos con la crónica.


Atardecer desde Playa Zapote

El primer fin de semana me quedé en Amapala con Maxiell y fuimos a Playa Grande y a Playa Zapote (donde se tomó la foto del atardecer). Fue fantástico.

Taller preparativo del campamento

La foto del taller preparativo es del miércoles 28 de agosto, para los participantes del sur de Honduras. Hice una dinámica de presentación (se llama telaraña de lana) y después junto con Elmer hicimos un taller sobre los conflictos medioambientales en el sur de Honduras, en base a unos criterios se escogió la sobreexplotación de los recursos y trabajaron en la camaronería, minería y el cultivo de la caña de azúcar utilizando dos herramientas de análisis (en una para ver la evolución del conflicto a lo largo del tiempo y otra para ver los efectos y las causas). Después se hizo una pequeña redacción con las conclusiones y se habló sobre la situación de Honduras en el Acuerdo de París.

El jueves 29 de agosto fui con gente de coddeffagolf a la isla de El Pacar que forma parte del Parque Nacional marino del Golfo de Fonseca y es donde está el centro de investigación marina. Asistí a dos
capacitaciones impartidas por Victor, una sobre el manejo de drones y su aplicación en materia de medio ambiente y otra sobre la estación meteorológica. Se obtuvo la concesión para el manejo de la isla por 30 años y se pretende principalmente hacer una labor de conservación de la zona y generar información (educación ambiental); por eso la foto del garzón blanco en la roca, pinta la fauna en las rocas para que la gente la reconozca.

En cuanto a las fotos del campamento, hicimos varias dinámicas de presentación y de grupo para mantenernos activos a lo largo del día, lo cual crea también cohesión de grupo. Lo más relevante quizás es que:

  1. Se hizo una ruta por San Lorenzo para conocer los conflictos ambientales de la zona y cómo podemos colaborar en su resolución. Ahora se están organizando 4 actividades para colaborar, una es de recogida de basura, otra de hacer micro-murales, otra de hacer campaña
    de incidencia política y otra de educación en las aulas.
  2. Hablamos sobre la situación de Alemania, Bélgica y Honduras en los Acuerdos de París (sobre España por un problema de coordinación no se pudo hacer)
  3. Tratamos los conflictos ambientales en Colombia y España (de este punto me encargué yo e hice una pequeña introducción sobre el Acuerdo de París en España y lo orienté hacia su meta de sustitución de las energías sucias por energías renovables en el 74% y un conflicto que está habiendo en la Serra do Iribio precisamente por la instalaciónde un parque eólico). Destacar que también hemos aprendido algunos conceptos de mediación de conflictos (paz negativa vs. paz positiva, violencia estructural, securitización etc.).