Non é que internet sexa un Dereito Humano recoñecido, pero actualmente o seu “non acceso” pode xenerar condicións de inxustiza social pola desigualdade de oportunidades e de dereito á información. Sen chegar a consideracións máis vinculadas á gobernanza da Rede, como a neutralidade da Internet, que non son obxecto deste artigo aínda que tamén nos interesan moito, dende o Grupo de Soberanía Dixital de Enxeñería Sen Fronteiras Galicia quixeron aportar ideas sobre ese acceso mínimo recomendado, ademais de aclarar algúns conceptos importantes relacionados.
1. Introdución e obxectivos
O presente documento ten por obxecto analizar e determinar cales son as condicións técnicas mínimas de conectividade necesarias para garantir un acceso a Internet que cubra os usos básicos de comunicación na actualidade. O estudo toma como referencia o marco normativo vixente en España en materia de servizo universal de telecomunicacións, así como as tendencias tecnolóxicas e sociais que afectan á definición de ancho de banda, latencia e fiabilidade como indicadores da calidade do acceso.
O propósito final é contribuír á definición dun solo mínimo de conectividade —suficiente, estable e equitativo— que poida servir tanto para o deseño de políticas públicas como para o seguimento de indicadores de brecha dixital en territorios con diversas realidades de infraestrutura.
2. Marco normativo e contexto actual
Segundo o Informe sobre o Servizo Universal elaborado pola Secretaría de Estado de Dixitalización e Intelixencia Artificial e pola Secretaría de Estado de Telecomunicacións e Infraestruturas Dixitais (Avance Digital, Goberno de España), establécese que a conexión básica incluída no servizo universal debe ofrecer unha velocidade mínima de 10 Mbps descendentes.
Esta cifra foi fixada coa finalidade de asegurar o acceso a servizos fundamentais de comunicación e información, tales como:
- Navegación por Internet e correo electrónico.
- Acceso a contidos audiovisuais en fluxo continuo (streaming).
- Realización de videochamadas e participación en redes sociais.
- Uso de servizos públicos dixitais e administrativos en liña.
Non obstante, a normativa non especifica de maneira expresa o caudal mínimo ascendente, o cal resulta limitante nun contexto de comunicación bidireccional onde a participación activa (emisión de vídeo, transferencia de arquivos, traballo colaborativo en nube, etc.) require simetría de ancho de banda.
3. Parámetros técnicos principais
3.1. Ancho de banda
O ancho de banda é a capacidade de transmisión dunha conexión, expresada en megabits por segundo (Mbps). Determina o volume de información que pode circular simultaneamente entre o dispositivo do usuario e a rede.
Tendo en conta os usos domésticos e profesionais máis comúns, considérase que 10 Mbps por persoa supoñen unha velocidade adecuada para cubrir as necesidades básicas de comunicación, incluíndo:
- Navegación e descarga de contidos lixeiros (<1 Mbps).
- Videoconferencia de alta definición (entre 3 e 4 Mbps bidireccional).
- Reprodución de contido audiovisual 1080p (~5 Mbps descendente).
- Subida e descarga de documentos e datos de tamaño medio (2–5 Mbps).
O criterio de ancho de banda por persoa, e non por fogar, permite unha mellor adaptación a escenarios cun número variable de dispositivos simultáneos. A restrición real non adoita vir pola velocidade contratada senón pola capacidade do router e a xestión interna da rede local.
3.2. Simetría de conexión
O desenvolvemento de servizos telemáticos (teletraballo, educación a distancia, videocomunicación, almacenamento na nube) require velocidades simétricas, nas cales as taxas de subida e baixada sexan equivalentes. As conexións asimétricas, propias de tecnoloxías antigas como o ADSL, limitan a capacidade de interacción e reducen a calidade da experiencia de usuario.
Recoméndase, polo tanto, que o ancho de banda mínimo garantido de 10 Mbps se refira tanto á canle descendente coma á ascendente, especialmente en ámbitos profesionais ou educativos.
3.3. Latencia
A latencia ou tempo de retardo (expresado en milisegundos, ms) mide o intervalo medio que tardan os paquetes de datos en viaxar dun punto a outro da rede e volver. É un indicador clave da calidade percibida na comunicación en tempo real.
Os valores orientativos son os seguintes:
- <30 ms: excelente (videoconferencias e xogos en tempo real).
- 30–100 ms: aceptable para comunicación interactiva.
- 150 ms: deterioro significativo da fluidez en conversacións e retransmisións.
Por tanto, o servizo universal debería incorporar un parámetro de latencia máxima recomendada, xa que de pouco serve un alto ancho de banda se a comunicación sofre retardos perceptibles ou fluctuacións bruscas (xitter).
4. Fiabilidade e continuidade de servizo
A dispoñibilidade efectiva da conexión (uptime) é un elemento crítico. O acceso debe estar operativo, sen interrupcións nin microcortes, durante a práctica totalidade do tempo. Recoméndase un uptime superior ao 99% anual.
Os principais factores que comprometen a fiabilidade son:
- Limitación de equipos terminales (routers domésticos con máximo de dispositivos conectables).
- Saturación local en horarios de alta demanda.
- Deficiencias na rede troncal ou no acceso rural.
Un conxunto elevado de desconexións curtas (“microcortes”) pode imposibilitar videoconferencias ou tarefas de traballo en remoto, mesmo cando a velocidade media sexa suficiente.
A normativa do servizo universal debería incorporar tamén este tipo de indicadores de dispoñibilidade e estabilidade para evitar un cumprimento meramente nominal.
5. Consideracións sobre gobernanza e neutralidade
A gobernanza do acceso refírese á capacidade de control e xestión das infraestruturas e servizos dixitais, tanto por parte das administracións como dos operadores privados. Igual que no subministro de auga, é relevante determinar “quen pode pechar o grifo” ou limitar o fluxo de información.
Aspectos como a neutralidade de rede, a ausencia de bloqueos e o dereito á privacidade son condicións necesarias para que o servizo teña valor social. Sen garantías nesta materia, unha conexión tecnicamente adecuada podería carecer de validez como ferramenta de comunicación e participación cidadá.
6. Evolución temporal do criterio de dotación
A definición dunha dotación fixa de ancho de banda (10 Mbps) garante certa estabilidade regulatoria, mais pode resultar obsoleta a curto prazo debido á rápida evolución da oferta comercial e ás esixencias crecientes das aplicacións.
Un enfoque alternativo sería establecer o mínimo do servizo universal como unha porcentaxe da velocidade media comercial dispoñible. Por exemplo:
- Cando a media de mercado sexa de 100 Mbps → dotación mínima 10 Mbps.
- Cando suba a 200 Mbps → dotación mínima 20 Mbps.
Este modelo porcentual:
- Mantén unha proporcionalidade dinámica entre o acceso básico e a oferta xeral.
- Axuda a reducir a fenda dixital relativa, evitando que o chan de conectividade quede desfasado mentres o resto do mercado avanza.
- Simplifica a revisión periódica de estándares sen precisar renegociacións lexislativas continuas.
Non obstante, implica definir criterios transparentes de cálculo da “media de oferta económica tipo”, así como a súa actualización temporal.
7. Fenda dixital territorial
Os indicadores de cobertura mostran desigualdades territoriais persistentes. Datos de 2024 sinalaban que Galicia era a comunidade autónoma española con menor índice de poboación con acceso a banda ancha de 30 Mbps. En 2021 situábase xa entre as tres peores posicións.
Estas diferenzas non responden unicamente a factores xeográficos, senón tamén a rendibilidade económica das infraestruturas e á planificación do despregue.
A nivel de política pública, resulta esencial priorizar:
- O despregue en zonas rurais e costeiras dispersas.
- A oferta de alternativas tecnolóxicas mixtas (fibra, radioenlace, satélite, 5G fixo).
- Programas de financiamento e apoio técnico para institucións educativas e pequenas entidades locais.
Garantir o acceso universal en condicións equivalentes é unha condición indispensable para evitar que a localización xeográfica determine a participación cidadá e o desenvolvemento económico.
8. Reflexión sobre tendencias de consumo e sustentabilidade
O mercado tende a potenciar unha dinámica de “máis velocidade, máis consumo”, onde as páxinas e servizos aumentan o seu peso de datos a medida que as redes se fan máis rápidas. Esta lóxica comporta un incremento continuado na demanda de recursos enerxéticos e materiais, así como unha obsolescencia acelerada de equipos.
Neste contexto, é pertinente valorar a viabilidade dunha Internet básica e sostible, con servizos optimizados para baixos anchos de banda e consumos moderados. Tal enfoque podería formar parte dunha estratexia de baixo impacto tecnolóxico (“low-tech Internet”) orientada á redución da pegada dixital e á democratización do acceso.
9. Conclusións
- Ancho de banda mínimo: 10 Mbps por persoa constitúe unha referencia válida para cubrir usos básicos de comunicación. Debe tender a ser simétrico.
- Latencia e estabilidade: deberían fixarse valores máximos (≤100 ms recomendados) e requirir unha dispoñibilidade anual superior ao 99%.
- Fiabilidade e gobernanza: é necesario incorporar parámetros de continuidade e preservar a neutralidade de rede.
- Revisión da dotación: proponse estudar unha fórmula de actualización porcentual vinculada á oferta media nacional.
- Redución da fenda dixital: o acceso universal debe asegurar equivalencia territorial e tecnolóxica.
- Sustentabilidade: promover un modelo de conectividade suficiente, eficiente e dentro de límites ambientais razoables.
A conectividade básica non debe concibirse como un luxo nin como unha prestación mínima estática, senón como un dereito dinámico de inclusión dixital. Garantir unha Internet funcional, libre e equitativa é condición indispensable para a participación cidadá plena no século XXI.
10. Referencias
